De oogst van Millingen / Harvest in Millingen

In de maand mei kreeg ik de kans om 11 dagen in de telpost van Millingen te werken en exposeren. De telpost ligt precies op het punt waar de Rijn zich splitst in de Waal en het Pannersch kanaal wat uiteindelijk weer als Rijn bij Katwijk in zee stroomt. Dit is ook het punt waar de rivierdelta begint. Tot hier heeft de Rijn min of meer zijn natuurlijke loop. Vanaf dit punt begint de eeuwig durende strijd van waar het water heen wil en waar de mens het niet wil hebben.

In the month of may I was given the opportunity to work and exhibit in the watchpost in Millingen. The watchpost is right at the point where the Rhine is split into the Waal and the Pannersch channel, the latter of which eventually becomes the Rhine that meets the sea at Katwijk. This is also the starting point of the river delta. Up to this point the river follows its natural course. From this point onwards the eternal struggle between man and water begins.

De telpost heeft de uitstraling van een onneembare vesting. De praktijk is echter anders, als kunstenaar ben je hier zeer welkom. Ook de werken die inmiddels ontstaan zijn in het Panta Rei project vonden op een natuurlijke wijze hun plek. De doeken ontstaan rondom de bron van de Rijn vonden hun plek buiten, aan de wilgentenen. Blootgesteld aan weer en wind, zoals op de plek waar ze ontstaan zijn. De "smeltende stenen" kwamen terecht in het trapgat. Boven in heel mooi daglicht hingen de "Bronnen" met een ereplek voor de laatste "Bron" in de uitkijkruimte. 

The Watchpost has the appearance of a stark and impenetrable fortress. Reality is different: artists are very welcome here. Here, the works that had already been materialized in the Panta Rei project were also able to find a natural place for themselves. The cloths made at the source of the Rhine found their place outside, exposed to the elements as at the place where they were made. The "Melting Stones" ended up in the stairwell of the building. Upstairs in beautiful daylight was the place for the "Sources" with a place of honor for the last "Source" in the panoramic room.

Een langdurig verblijf in de telpost is een vervreemdende ervaring. Je hebt er een 180 graden panoramaview met een totaaloverzicht over de rivier. Een continu komen en gaan van schepen met alle bijbehorende activiteiten. Doordat je er van boven naar kijkt en je er niets van hoort wordt het uitzicht na verloop van tijd abstract en rustgevend. Het gaat maar door maar komt niet meer binnen. En de rivier, die stroomt maar door.

My prolonged stay at the watchpost is an alienating experience. There is an 180 degree panoramic view that grants me a total overview of the river, and the continuous coming and going of ships with all the associated activities. Looking from above, not hearing anything, the view eventually becomes abstract and soothing. It goes on and on, but soon it no longer intrudes into my inner space. And the river, it just flows on and on.

Het werkproces / The working process.

Mijn tijdelijke atelier /My tempory studio

De kern van het Panta Rei project is het loslaten van de controle en het meebewegen met de stroom.

In de voorbereiding van mijn werkperiode in de telpost kon ik het echter niet nalaten om van te voren enige zekerheden in te bouwen. Tijdens een bezoekdag in februari ben ik al plekken gaan zoeken voor mijn basismaterialen zand, klei en grind. Tegenover de telpost is een steenfabriek. De romanticus in mij zag daar al een oude kleiput waar de oude kleilagen voor het oprapen liggen.

De praktijk bleek anders. De kleiput was daar maar alle materialen worden aangevoerd en in de put gemengd tot de best handelbare substantie. Ook voor zand en grind had ik een mooie plek gevonden. Toen ik dit op wilde halen bleek dit onbereikbaar omdat het waterpeil van de rivier veel hoger was.

Mooi om te merken dat de omstandigheden me dan ook dwingen om de controle los te laten en de stroom te gaan volgen.

The essence of the Panta Rei project is to let go of control and move with the flow. Yet during my preparations for my stay here I could not resist to contrive some certainties. When I visited the spot in advance in February I already went looking for spots to find my basic materials sand, clay and gravel. On the other side of the river I found a stone mill. The romanticist in me already saw a clay pit there with old clay layers up for grabs. The reality was different. The clay lit was there but al the materials were brought in and mixed with other materials to create the best manageable substance. I also found spots to pick up beautiful sand and gravel, but when I needed these deposits these during my stay they were unreachable due to high water. The circumstances seemingly forced me to let go of control and go with the flow.

Bij het maken van de Oerlandschappen ga ik vaak uit van natuurlijke materie die volledig is aangepast aan het gemak van de mens. Al werkend zoek ik de zuiverheid waarbij de gebruikte materie ook steeds meer gezien wordt voor wat het is. Ik noem het maken van de Oerlandschappen wel eens gekscherend een reis van de Gamma naar God. Bij het Panta rei project zijn de materialen waar ik mee startte tot nu toe vurenhouten latjes, MDF en gipsplaat. Dit heb ik meegenomen naar Millingen. Wat mij hier in de omgeving echter het meeste aansprak waren de wilgentenen. Die groeien hier overal. Daarnaast sluit het ook aan bij mijn werk op de vorige locatie in Katwijk waar ik ze ook al tegenkwam voor het onderhoud van de dijken.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2015/04/de-andere-kant-van-de-stroom-other-side.html

Aan het begin van het creatieve proces vond er al een verschuiving plaats in het gebruik van de meegenomen materialen naar de lokaal geoogste wilgentenen. Deze trend werd gedurende de week voortgezet. Het eerste werk is rijk aan variatie met gebruik van meerder zand, klei en grindsoorten. Bij het laatste werk is alleen de wilgenteen en klei overgebleven.

The starting point when making my primal landscapes is often a natural matter fully adapted to the convenience of man. During the work process I search for a state of purity in which the matter begins to resemble its natural state. Jokingly I like to compare the creation of my Primal landscapes to a trip from the Gamma (a lumberyard) to God. In the Panta Rei project thus far the starting materials were white wood, MDF and plasterboard. I took these with me to Millingen. The materials that inspired me the most in these surroundings were willow branches. These grow everywhere in this environment. Willow branches also form a connection to my previous working location in Katwijk, where they were used for dike maintenance. 

http://oerlandschap.blogspot.nl/2015/04/other-side.html

At the start of the creative process my interest rapidly shifted from the materials that I brought with me to the locally harvested willow branches. This tendency continued on during the rest of the week. The first work was rich in variety in sand, clay and gravel. In the last work only willow branch and clay remained.

De eindpresentatie.

formaat 150-60cm

Het eerste werk gemaakt in Zwitserland met het laatste werk gemaakt in Millingen.

De andere kant van de stroom / The other side of the stream.

Aan de andere kant van de stroom, bij de monding van de Rijn in Katwijk, is alles anders dan bij de bron in Zwitserland. Daar maakt het niet zoveel uit wat je als mens voor plannen hebt met het water  Uiteindelijk maakt het water dat met de bergen zelf uit.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/12/voor-de-bron-before-source-terwijl-mijn.html

Waar de rivier in de zee stroomt zijn de rollen omgekeerd. Waar en wanneer het water stroomt wordt volledig door de mens bepaald. Het uitgangspunt hierbij is dat de doorstroming van de rivier naar de zee in stand blijft en dat het land beschermd wordt tegen het zeewater. Stromen of niet stromen is een puur rationele beslissing. Indrukwekkende constructies zijn gemaakt om dit te bewerkstelligen.

On the other side of the stream, at the mouth of the river in Katwijk, things are very different than at the source of the river in Switzerland. Over there it does not matter what plans mankind has for the river. That is up to the water and the mountains.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/12/before-source-terwijl-mijn.html

At the mouth of the river, where and when the water flows is fully controlled by men.

Where the river meets the sea the tables get turned. Where and when water flows is fully controlled by man. The objective is to maintain the stream and to protect the land from the seawater. Whether or not the stream is allowed to flow is a purely rational decision. Impressive structures have been erected to accomplish this.

Regelmatig fietsend over deze constructie is bij mij het Panta rei project ontstaan. In mijn werk is het spanningsveld tussen de eigen identiteit van de natuur en dat wat de mens er mee wil, een constant aanwezige factor. Hier in Katwijk, waar de eigen identiteit van de rivier volledig is ingekapseld, is bij mij het idee ontstaan om naar de bron van de rivier te reizen en dit spanningsveld verder te onderzoeken.

As I cycled over this structure on a regular base, the idea for the Panta Rei project began to take shape within me. In my work the tension between nature's individual identity and the intentions of man is a universally present factor. Here in Katwijk the identity of the river is fully encapsulated. This inspired me to travel to the source of the river to further investigate this tension.

Op dit moment wordt er in Katwijk flink gewerkt aan de versteviging van de kust om de rijzende zeespiegel het hoofd te bieden. Dit houdt ook in dat de uitwatering van de Rijn aangepast moet worden. Het komt er op neer dat de rivier wordt uitgegraven en de bodem als een snelweg geasfalteerd wordt. Zoals een schilder zijn doek prepareert, zo wordt ook de bodem van de rivier geprepareerd met duurzaam doek en wilgentenen.

At this moment in Katwijk, a lot of work is in progress to reinforce the coastline in order to match the rising sea level. This means that the spillway of the river also has to be modified. This  basically means excavating the bottom and plaster it like a highway. Not unlike how a painter prepares his canvas, the riverbed is also prepared with sustainable cloth and willow branches. 

Ook de rivieroevers worden aangepakt. Nieuwe, hogere dammen begeleiden het water naar de zee. Opvallend is dat de nieuwe basalt blokken al snel een prachtige groene kleur hebben door de aangroei van wier. Een lokale voorbijganger wist mij te vertellen dat dit darmwier is. Ik heb dit wier geoogst om het op mijn atelier te gebruiken.

The river banks also have to be adjusted. New, higher dams guide the water to the sea. Striking is that new basalt blocks rapidly attain a beautiful green color due to growing seaweed. A local passer-by told me this weed was intestine whose  that I harvested to use in my studio.

Uit mijn indrukken bij de uitwatering van de Rijn is een tweeluik ontstaan. Hierin is het contrast tussen het oncontroleerbare bij de bron en de wens tot absolute controle bij de monding de inspiratie. De stroom van de rivier is gerationaliseerd, de stroom van de creativiteit is dat zeker niet.

My impressions at the spillway of the Rhine at Katwijk led to a diptych. The inspiration is the contrast between the uncontrolled conditions at the source of the river, and man's desire for full control at the other end of the river. The flow of the river is rationalized, the flow of creativity certainly is not.

De andere kant van de stroom 240-75cm

De gebruikte materie komt ook van beide kanten van de rivier. Klei en grind van de bron en klei en zand zoals dat door de eeuwen heen bij de monding is afgezet. Dit wordt verbonden door het wier dat aangroeit zodra er een nieuwe menselijke ingreep heeft plaatsgevonden.

The used materials also come from both sides of the river. Clay and gravel from the source and clay and sand adhered at the mouth of the river throughout the centuries. This is connected by the seaweed soon after a new human intervention took place. 

Detail

Detail

Detail

Detail

Detail

Sediment

Duidelijk zichtbaar bij de eerste waterstroompjes die de rivier voeden is het sedimentatie proces. Zuivere klei deeltjes zakken direct naar beneden zodra de beweging van het water tot stilstand komt. De deeltjes zakken neer op de grindlaag en de laag groeit door. Naarmate de zomer vordert vallen er meer stroompjes droog. De klei komt tot rust en kan zich met zijn omgeving verbinden om vervolgens ruimte te bieden voor de groei van vegetatie. Dit fenomeen gebruik ik letterlijk in mijn werkproces.

The sediment process is clearly visible at the first waterstreams feeding the river. Pure clay particles immediately begin to sink the moment the water ceases to move. The particles accumulate upon the grit at the river bed, and a layer of clay begins to grow. As summer progresses, more and more water streams dry up. Exposed to the air, the clay is granted tranquility and begins to connect with its surroundings. It gives new vegetation an opportunity to grow. I use this very phenomenon in my working process. 

Een vergelijkbaar proces vind plaats met de inspiratie opgedaan bij deze reis. Vlak na thuiskomst is de inspiratie namelijk nog volop in beweging en verbonden met de reis, de rivier en de bergen. Terug in mijn atelier in Noordwijk vertaald zich dat in mijn werk. De eerste werken van de "Smeltende Stenen" zijn rauw en direct verbonden met de ervaring in de bergen. Maar naarmate de serie vordert komt de inspiratie tot rust en begint zich te verbinden met het werk waar ik door de jaren heen naar toe gegroeid ben. Net als de klei komt ook de inspiratie tot rust om zich vervolgens met zijn omgeving te verbinden en ruimte te bieden voor groei. In de materie werd dit voor het eerst zichtbaar met het verschijnen van gipsplaat in mijn werk. Gipsplaat en kalk waren de materialen waar ik voor de reis al flink mee geëxperimenteerd had.

A similar process has been taking place with the inspiration that I accumulated during this trip. After coming home, the inspiration is still actively moving, still very much connected to the trip, the river, and the mountains. Back in my studio in Noordwijk this shows in the work that I have begun to materialize. The first works, the "Melting Stones", are directly and in a raw manner connected with my experience in the mountains. As the series progresses, the inspiration comes to a rest and starts to connect with the work that I have already developed over the years. Very much like the clay, inspiration gradually comes to rest to connect with its surroundings, providing the opportunity for new things to grow. In the matter, this first became obvious when Drywall began to appear in my work. Drywall and and lime are two materials I experimented a lot with before my trip.

"Smeltende steen"

Al werkend kom ik steeds verder los van de directe ervaring in de bergen en begint de inspiratie zich te verdiepen. Deze keer kwam heel sterk het beeld van "De Bron van Blauw" tevoorschijn. Een werk uit 2006 wat ontstaan is na een wandeltocht door IJsland. Een vergelijkbare intense natuurbeleving als nu in de bergen bij de bron van de Rijn. Blijkbaar worden er in de diepere lagen van mijn bewustzijn verbindingen gelegd met vroegere ervaringen en werk.

As the work progresses I am gradually distancing myself from the direct experience in the mountains, and inspiration is deepening. This time a clear image of "The Source of Blue" appeared before my mind's eye. This is a work that I made in 2006 after tracking in Iceland. This was a similarly intense experience with nature. Apparently connections with my earlier work are being made in my consciousness.

"De Bron van Blauw" 2006.

De klei  komt tot rust  en daalt neer, verbindt zich met zijn omgeving en biedt ruimte voor nieuwe begroeiing, Ook de inspiratie komt tot rust, daalt neer en verbindt zich met zijn omgeving om ruimte te bieden voor nieuwe werken. Dit leidde tot de "Bronnen", dit zijn werken op gipsplaat in een voor mij ongebruikelijk rechthoekig formaat.

Clay comes to a rest and sinks, accumulates, and connects to its surrounding, subsequently giving new vegetation a chance to grow. The digesting process of inspiration seems to follow a similar pattern. All this has led to the materialization of "the Sources": works on drywall of an right-angled shape that is unusual to my working process. 

"Blauwe bron" 

"Blauwe Bron"

"Blauwe Bron"

In eerste instantie zochten de werken de verbinding met het allereerste begin van de stroom. Daar waar aarde en water voor het eerst scheiden en land en rivieren beginnen te ontstaan.

Twee werken wilden echter "een andere kant op". Ik merkte dat ze "stroomafwaarts" wilden. Dit werd zichtbaar doordat ik materie ging gebruiken uit de buurt van de monding van de Rijn.

Afmaken kon ik deze werken pas met zand uit Bretagne waar ik twee jaar geleden geweest ben. Hierbij dient opgemerkt te worden dat in vroeger tijden, toen de zeespiegel nog veel lager was, de Rijn bij de huidige monding in Katwijk doorliep en via het nauw van Calais in de buurt van Bretagne in de oceaan mondde.

At first the works were connecting with the very beginning of the stream. The place where earth and water are separating for the first time, and land and rivers are emerging as separate entities. These works seemingly wanted to "downstream". This became obvious through the matter that was used. I started using matter found near the mouth of the river. To Finish the works I used sand from Brittany, which I visited two years ago. It should be noted that in earlier times, when the sea level was much lower, the Rhine at the present mouth at Katwijk, went on through the Strait of Dover to end in the ocean in the surroundings of Brittany.

"Rode Bron"

"Rode Bron"

Smeltende stenen / Melting stones

Bij het maken van de Oerlandschappen gebruik ik vaak natuurlijke materie die zich maximaal heeft moeten aanpassen aan de mens. Bijvoorbeeld houten balken gemaakt uit bomen en in plakken en op maat gezaagde stenen zoals leien. 

Het terug vinden van de eigen identiteit en schoonheid van de natuurlijke materie is de start voor mijn zoektocht naar het Oerlandschap.

Voor de Smeltende stenen gebruik ik vurenhouten latten en MDF. Dit laatste is fijn gemalen hout, weer in een nieuwe vorm geperst. Ik ga verder op de weg die ik ingeslagen ben met de objecten die ik achtergelaten heb tussen de rotsen bij de bron van Rijn. 

http://oerlandschap.blogspot.nl/introductie.

Bij het zoeken naar afmeting en vorm heb ik de reeks van Fibonnacci als hulpmiddel gebruikt. Dit is een reeks getallen waarvan de onderlinge verhouding de gulden snede benadert. Verhoudingen die in ontelbare variaties in de natuur voorkomen.  De laatste jaren heb ik deze reeks meermalen als spiraal in mijn werk gebruikt.

As a starting point when creating the Primeval Landscapes I often use natural matter that has been processed by man, such as wooden planks and stone slates that have been shaped to to suit mankind. My intention is restore their natural identity and organic beauty. This time I started with pine slats and MDF. The latter is grinded wood pressed into new shapes. I will continue to work with the shapes of the objects  as I left behind at the source of the Rhine.

http://oerlandschap.blogspot.nl/introduction.

To determine the shapes and sizes of the "Melting Stones" I used  the Fibonacci sequence as guidance. This is a series of numbers of which the mutual relationship approaches the golden ratio. This ratio can be found in nature in countless variations. In my previous works I used the Fibonacci sequence a number of times in the shape of a spirale.

Eerste oogst / First harvest

Terug in mijn atelier in Noordwijk is het tijd om de balans op te maken. Wat is er allemaal gebeurt en waar ben ik mee teruggekomen? De doeken zijn gedroogd en beginnen langzaam los te komen van de rotsen waarop ze ontstaan zijn. 

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/11/de-ateliers

Ik was van plan om de doeken als eerste schets te gebruiken waarop ik in mijn atelier zou doorwerken.

 Nu ben ik daar niet zo zeker meer van en laat ze voorlopig voor wat ze zijn.

Back in my studio in Noordwijk it is time to assess. What has happend and what exacly have I brought home? The cloths are drying and are slowly coming loose from the rocks from which they emerged.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/11/studios.htm

At first I intended to use the clothes as a rough sketch that I would finish when I got back to my studio. Now I am not so sure about that anymore, and leave them as they are for now.

Smeltende steen 1 /  Melting stone 1

Smeltende steen 2 /  Melting stone 2

Smeltende steen 3 /  Melting stone 3

Smeltende steen 4 /  Melting stone 4

Smeltende steen 5 / Melting stone 5

Als ik op een indrukwekkende plek ben, zoals ik deze keer bij de bron van de Rijn was, is het onvermijdelijk dat ik de lokale materie mee wil nemen naar mijn atelier in Noordwijk. Zeker de materie waar ik mee gewerkt heb moest mee terug.
In het hooggebergte, daar waar de eerste waterstroompjes ontstaan, is de transportfunctie van de rivier duidelijk zichtbaar. Zolang het water stroomt is de eerste zuivere klei opgelost in het water. Zodra de beweging stopt zakt de klei naar beneden om daar een laag te vormen waarop uiteindelijk vegetatie kan ontkiemen. Met dit fenomeen wil ik zeker gaan experimenteren in mijn toekomstige werken.

Whenever I am at an impressive place, like when I was at the source of the Rhine, it is inevitable that I bring some of the local matter back home to my studio in Noordwijk. The matter I worked with certainly had to come with me.
In the high mountains, where the first streams emerge, the transport function of a river is clearly visible. Pure clay gets dissolved in the flowing water. When the movement stops, the clay sinks to the bottom to form a layer. From this layer vegetation can sprout when the river runs dry. This is a phenomenon I would like to experiment with in my works to come.

Het onderstaande grind is zwaarder dan de opgeloste klei en zal eerder op de bodem terechtkomen. Je vind het dan ook onder de kleilaag of op plaatsen waar het water stroomt, zodat de klei niet neerslaat.

The grit below is heavier than the dissolved clay, hence it reaches the bottom earlier. Therefore you can find it under the clay layer or in places where the water is streaming.

Lager in de vallei zijn de grondlagen wat ouder. Aarde en steentjes zitten door elkaar. Begroeiing krijgt een kans waardoor je ook meer wortels en de invloed van compostering tegenkomt. Alles krijgt dezelfde kleur en een warmere uitstraling.

Lower in the valley the soil layers get older. Earth and grid are mixed. Vegetation gets a chance  to thrive here, so you can also find roots and the influence of composting. Everything attains the same color, and makes for a warmer ambience.

Vlak voor vertrek uit het gebied rondom de bron van de Rijn heb ik nog een bezoek gebracht aan een hooggelegen steenvallei. Ook hier kan ik niet zonder "souvenirs"vertrekken.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/12/voor-de-bron

Just before I left the area around the source of the Rhine I visited a high altitude stone valley. I could not resist bringing back some "souvenirs" from this place as well.

http://oerlandschap.blogspot.nl/2014/12/before-the-source 

Deze kalk komt van een "smeltende steen" die ik tegenkwam op de pas, vlak voordat ik de vallei verliet waar ik enige dagen in gewerkt heb..

This lime comes from a "Melting stone" that I encountered on the pass, just before leaving the valley that I worked in for several days.